Historia parafii

O nas » Historia parafii » Historia parafii

Poniższa historia parafii opracowana została na podstawie obszernych fragmentów publikacji prof. Adama S. Labudy - "Zaginione, nieodnalezione. O obrazie Matki Boskiej Pokornej z Malborka oraz o predelli ołtarza św. św. Piotra i Pawła z kościoła Mariackiego w Gdańsku", [w:] "Żeby wiedzieć". Studia dedykowane Helenie Małkiewiczównie,  Kraków 2008 s. 81-98.

Tematykę historii malborskiego obrazu poruszał również dr Rainer Zacharias.

Kościół parafialny p.w. Jana Chrzciciela w Malborku


Początki wyżej wymienionego kościoła sięgają bardzo odległych czasów. Krzyżacy po opanowaniu i skolonizowaniu ziem dawnych Prusów, wprowadzili zachodnią chrześcijańską ojrganizację kościelną, która okazała się trwalsza od ich państwa.

Widomym śladem ich działalności jest m. in. budowa w XIII w. kościoła p.w. św. Jana Chrzciciela. Pierwotny budynek usytuowany w północno-zachodnim krańcu podłużnego rynku, siegający czasów lokacji, należał do diecezii pomezańskiej z siedzibą w Kwidzynie.

Już dokument lokacyjny miasta Malborka z 27 kwietnia 1276 r. wspomina o plebanie miejskim imieniem Gerard. Osada wraz z zamkiem otrzymała wówczas chełmińskie prawo miejskie i od imienia paitronki NMP nazwę Marieniburg, z czego powstała polska nazwa Malbork. W ten sposób malborska świątynia znalazła się w bezpośrednim sąsiedztwie kamieniczek mieszczańskiah, skarpy nadmorskiej i fosy zamkowej. Posiadała ona ceglany, dwunawowy i niesymetryczny korpus z wieżą i chórem.

Wspomnianego plebana i jego następców mianowały władze Zakonu i właściwy biskup. W praktyce jednak władze zakonne proponowały swego kandydata, a biskup go akceptował, gdyż w sprawach wiary nie mógł wnosić zastrzeżeń. Ksiądz osadzony na probostwie otrzymywał od władz Zakonu plebanię i prawo pobierania opłat za chrzest, ślub i pogrzeb. Ponadto otrzymywał tzw. "kalendę" czyli daninę w naturze na Boże Narodzenie, Nowy Rok i Wielkanoc w postaci artykułów żywnościowych. W ten sposób duchowni uzależnieni byli od władz krzyżackich wykorzystujących prawo patronatu. W r. 1410 komtur Henryk von Plauen na wieść o klęsce pod Grunwalem kazał spalić miasto, przedmieścia i most na Nogacie, a ludność i zapasy żywności zabrał ma zamek. Z pożogi szcześliwie ocalał kościół farny i ratusz. W czasie oblężenia zamku przez wojska pod wodzą Władysława Jagiełły działa polskie stały w Kałdowie. przy dawnym moście oraz przy kościele św. Jana Chrzciciela. Na szczęście świątynia wyszła bez szwanku. Tragiczna w skutkach okazała się dopiero wojna 13-letnia (1454-1466), podczas której zburzona została północna cześć nawy i chór. W nocy z 27 na 28 września 1457 r. na skutek zdrady burmistrza Bartłomieja Blume i części patrycjatu miejskiego wojska krzyżackie zajęły miasto i zaczęły ostrzeliwać załogę polską w zamku. Doszło wówczas do trzyletniego (1457-1460) oblężenia malborskiej warowni. Ogień z zamku rażący pozycje nieprzyjacielskie doprowadził do zawalenia jednej ze ścian, przebicia murów prezbiterium i osłabienia sklepień, które groziły zawaleniem.

W wyniku długotrwałych walk los kościoła został właściwie przesądzony. Wybitiny konserwator zabytków Bernard Schmid, którego losy są nierozerwalnie związane z zamkiem malborskim, napisze, że katolicki kościół św. Jana Chrzciciela został wówczas prawie całkowicie zniszczony.